Методикаи омузиши халли масъалахо.

    Яке аз намудхои фаъолияти омузишии таълим ин халли масъалахо аст,ки дар раванди он хонандагон сохиби донишхои математики мегарданд, сабаби он мегарданд ,ки донишандузи максаднок гардад.

      Масъалахо донишхоро ба тартиб меоранд, ба эчодкорона фикр рондан мутобикат мекунанд, аклро инкишоф медиханд.

       Методикаи омузиши халли масъалахои матниро олимон ба монанди Ю.М.Колягин, Д Пойя, А.А. Столетов  дар асархои худашон таълиф кардаанд.

        Тадкикотхои психологи нишон додаанд ,ки сабаби асосии такмил наёфтани махорат ва малака дар халли масъалахои матни дар он аст ки хонандагон он дониши асосиро дар бораи мафхуми масъала надоранд, ва масъаларо кур-курона хал мекунанд. Мушкилихо хонандаро водор мекунад ки нисбати халли масъалахо манфи муносибат кунанд.Бинобар ин омузгорро зарур аст худ доир ба сохти масъалахо типхо , шаклхои он маълумот дошта бошад ва  донишхои худро дастраси шогирдони худ гардонад.

    Дар масълаи матни тасвири ягон холат бо забони математики оварда мешавад , дар он талаб карда мешавад ки компонентхо микдоран тавсиф карда шаванд, муносибатхои байни онхо муайян карда шаванд, пайдарпаии халли амалхо нигох дошта шавад.

     Ин талабот чихатхои тарбияви низ дорад. Зеро халли масъалахо водор мекунад,ки хонанда фаъолияти худро ба накша гирифтанро омузад, маълумоти омузиширо бодиккат кабул кунад , хар як кадами худро максаднок гузорад, натичахои амалхои худро ба таври ратсионали тахлил кунад, худидоракуниро омузад.

Методикаи омузиши халли масъалахо чор вазифаро ичро мекунад.

1)     Омузиши.

2)     Тарбияви.

3)     Ташаккулёби.

4)     Идоракуни.

Халли масъалахои матни мавкеи асосиро дар омузиши математика ишгол намуда сифати таълимро баланд мебардоранд .Барои омухтани халли масъалахо пеш аз хама бояд донист ки масъала чи хел сохта шудааст. Онро ба тарзи арифметики хал карда тавонист. Халли масъала гуфта натича, чамъбаст чавоб ба саволи гузашташударо мефахманд. Халли масъала ин раванди чустучуи натича аст.

Раванди хал:

1).Тахлили масъала.

2).Тасвири схематикии масъала.

3). Чустучуи рохи халли масъала.

4).Халли масъала.

5). Санчиши халли масъала..

6). Тахлили раванди хал.

Ин раванд мушкил ва дуру дароз метобад. Пеш аз чустучуи хал масъаларо тасниф мебояд.

1.     Масъала бо се коида.

2.     Масъала доир ба ёфтани хал аз руи натича.

3.     Масъала доир ба таносуб.

4.     Масъала доир ба ёфтани миёнаи арифметики.

5.     Масъала доир ба ёфтани фоиз ва хиссахо.

6.     Масъала доир ба харакат.

7.     Масъалахое,ки аз окибаш хал карда мешаванд.

Методикаи халли масъалахо се тарзро дар бар мегиранд.

1)     Арифметики.

2)     Алгебрави.

3)     Геометри.

4)     Физики.

Зинахои халли масъала:

Тахлили мазмуни масъала.

Чустучуи хал.

Халли масъала.

Тахлил ва санчиши хал.

Намуна:

Дар ду зарф шир хаст. Зарфи якум аз зарфи дуюм се маротиба зиёдтар шир дорад.Агар аз зарфи якум панч литр ширро ба зарфи дуюм резем, шири харду зарф баробар мешавад.

1)     Тахлили мазмуни масъала:

-Дар масъала сухан дар бораи чи меравад?

           -Дар бораи ду зарф ва микдори шир дар онхо

           -Чиро ёфтан лозим?

           -Чи кадар шир дар хар як зарф буд?

           -Чи кадар шир дар зарфи якум буд?

-Чи кадар шир дар зарфи дуюм буд?

        2) Сохтани накшаи хал.

	буд	Шуд
1-ум зарф	3х	3х-5
2-юм зарф	х	Х+5

3)     Халли масъала.

Мувофики шарти масъала: 3х-5=х+5

Муодиларо хал мекунем.     2х=10

                                                       Х=5

Чавоб:    1-ум зарф---15л

                 2-юм зарф ---5л                                                         

Масъалаи дигар.

Суръати хусусии кишти ( дар оби ором) 21,6 км/с буда суръати чараёни дарё 4,7 км/с . Суръати киштиро ба мукобили чараён ёбед.

1.     Тахлили халли масъала.

-суръати хусуси чанд даст?(21,6км/с)

-суръати чараен чан даст?(4,7км/с)

-чиро ёфтан лозим аст?

Маълум: V(хусуси)=21,6км/с            Матлуб: V(ба самти чараён)?

                   V(чараён)=4.7км/с                             V(ба мукбили чараён)? 

2.     Халли масъала:

V(ба самти чараён)=V(х)+V(ч)=21,6+4,7=26,3км/с

V(ба мукобили чараён)=V(х)-V(ч)=21,6-4.7=16,9км/с

3.     Чавоб: ба самти чараён ----26,3 км/с

               Ба мукобили чараён---16,9 км/с

Масъалаи  навбати.

Баъд аз 20% арзон шудан нархи дег 240 сомон шуд. Дег то арзоншавии нарх чанд сомони буд?

Тахлили мазмуни масъала:

-чи маълум аст?

-дег 20% арзон шуд   х-20%х

-чанд пул шуд?

-240 с

-чиро бояд ёфт?

-нархи дег то арзоншави

Халли масъала:       х-20%х=240

                                       Х-0,2х=240

                                           0,8х=240

                                               Х=300

Чавоб:  нархи дег 300 сомони буд.